ماده 30 قانون سند الحاقی( پروتکل) حفاظت از تنوع زیستی الحاقی به کنوانسیون چهارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی دریای خزر
ارتباط با مذاکرات رژیم حقوقی دریای خزر هیچ یک از مفاد این سند الحاقی نباید به نحوی تفسیر گردد که پیش داوری نسبت به نتیجه مذاکرات مربوط به رژیم نهایی حقوقی دریای خزر تلقی شود. در گواهی مراتب فوق، امضاکنندگان زیر که به طور مقتضی مجاز میباشند، این سند الحاقی را امضاء نمودهاند. این سند الحاقی در شهر عشق آباد و در تاریخ نهم خرداد یک هزار و سیصد و نود و سه شمسی برابر با سی ام می ۲۰۱۴ میلادی تنظیم شد. پیوست ۱ ردههای شناسایی گونههای مورد تهدید منقرض شده (اییایکس) گونهای منقرض شده است که هیچ شک منطقی در خصوص مرگ آخرین بازمانده آن وجود ندارد. زمانی گونهای منقرض شده فرض می گردد که تحقیقات جامع در زیستگاه شناخته شده یا مورد انتظار در زمانهای مناسب (شبانهروزی، فصلی، سالیانه) در سراسر محدوده تاریخی آن، قادر به ثبت یک فرد از آن گونه نباشد. تحقیقات باید بیش از یک دوره زمانی مناسب از چرخه و شکل زندگی آن گونه باشد. منقرض شده در حیات وحش (اییدبلیو) گونه منقرض شده در حیات وحش فقط در حالت پرورشی، در اسارت و یا بهعنوان جمعیت (یا جمعیتهای) پذیرفته شده در خارج از محدوده گذشته قادر به زنده ماندن است. زمانی گونهای منقرض شده در حیات وحش فرض میشود که تحقیقات جامع در زیستگاه شناخته شده یا مورد انتظار در زمانهای مناسب (شبانهروزی، فصلی، سالیانه) در سراسر محدوده تاریخی آن، قادر به ثبت یک فرد از آن گونه نباشد. تحقیقات باید بیش از یک دوره زمانی مناسب از چرخه و شکل زندگی آن گونه باشد. در معرض انقراض (سیآر) گونهای به طور جدی در معرض انقراض است که براساس بهترین شواهد موجود با یکی از معیارهای (الف) تا (ث)[۱] به طور جدی در معرض انقراض منطبق باشد. لذا این گونه تلقی میگردد که با خطر به شدت بالای انقراض در حیات وحش روبه رو است. در معرض خطر (اییاِن) گونهای در معرض خطر است که بر اساس بهترین شواهد موجود با یکی از معیارهای (الف) تا (ث) ٭ در معرض خطر منطبق باشد. لذا این گونه تلقی می گردد که با خطر بسیار بالای انقراض در حیات وحش روبه رو است. آسیب پذیر (وییو) گونهای آسیب پذیر است که براساس بهترین شواهد موجود با یکی از معیارهای (الف) تا (ث)٭ آسیب پذیر منطبق باشد، لذا این گونه تلقی می گردد که با خطر بالای انقراض در حیات وحش روبه رو است. نزدیک به تهدید (اِنتی) گونهای نزدیک به تهدید است که بر اساس معیارهای ارزیابی، در حال حاضر واجد شرایط در معرض انقراض، در معرض خطر یا آسیب پذیر نیست، اما در آینده نزدیک، نزدیک به واجد شرایط یا احتمال واجد شرایط یکی از ردههای تهدید شده خواهد بود. حداقل نگرانی (اِلسی) گونهای در حداقل نگرانی است که وقتی بر اساس معیارها ارزیابی واجد شرایط در معرض انقراض، در معرض خطر، آسیب پذیر یا نزدیک به تهدید نباشد. گونههایی که در مناطق گستردهای قرار دارند و پرشمار هستند در این رده قرار میگیرند. اطلاعات کم (دیدی) گونهای در رده اطلاعات کم است که بر اساس وضعیت پراکنش یا جمعیت آن، اطلاعات کافی جهت ارزیابی مستقیم یا غیرمستقیم از خطر انقراض آن وجود ندارد. ممکن است یک گونه در این رده به خوبی مطالعه و زیست شناسی آن شناخته شده باشد، اما دادههای مناسبی در خصوص فراوانی و یا پراکنش موجود نباشد. بنابراین رده اطلاعات کم از طبقه بندیهای تهدید نیست. احصای گونهها در این رده نشان میدهد که اطلاعات بیشتری نیاز است و این احتمال را که تحقیقات آینده نشان خواهد داد که طبقهبندی مورد تهدید مناسب بوده است، تصدیق مینماید. مهم، استفاده مثبت از کلیه دادههای موجود است. در بسیاری از موارد باید دقت بسیار زیادی جهت انتخاب بین رده اطلاعات کم و وضعیتهای مورد تهدید به کار برده شود. اگر شکی در رابطه با محدودیت نسبی محدوده پراکنش یک گونه وجود داشته باشد و مدت زمان قابل توجهی از آخرین ثبت آن گونه گذشته باشد، وضعیت مورد تهدید به خوبی میتواند توجیه گردد. بررسی نشده (اِنایی) گونهای بررسی نشده است که هنوز بر اساس معـیارهای مورد ارزیابی قرار نگرفته است. پیوست ۲ معیارهای مشترک جهت درج در سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر الف ـ معیار انتخاب مکان ۱ـ برای اینکه منطقهای واجد شرایط جهت درج در سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر باشد باید حداقل با یکی از ردیف های موضوع بند (۱) ماده (۹) این سند الحاقی مطابقت داشته باشد. در موارد خاصی منطقه واحدی میتواند با چندین ردیف مطابقت داشته باشد و چنین شرایطی تنها موجب تقویت مورد مشخص جهت درج منطقه در سیاهه میگردد. ۲ـ هیچ محدودیتی در خصوص تعداد کل مناطقی که در سیاهه درج میشوند یا تعداد مناطقی پیشنهادی هر عضو برای ثبت، وجود ندارد. با این حال، طرفها موافقت مینمایند که مکانها بر اساس مبنای علمی انتخاب و با توجه به کیفیت آنها در سیاهه درج شوند، بنابراین باید الزاماتی را که به موجب این سند الحاقی و معیارهای حاضر تعیین شده اند رعایت کنند. ۳ـ طرفهای متعاهد موافقت مینمایند که علاوه بر معیارهای اساسی وضعیت اجرایی ملی مناطق حفاظت شده، معیارهای زیر، را در انتخاب مکانهایی جهت درج در سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر لحاظ کنند: (الف) اهمیت جهانی: این مکان به طور خاص مثال خوبی از یک زیست بوم طبیعی یا نزدیک به طبیعی، و همچنین مثال خوبی از ویژگیهای منطقه مناسب زیست جغرافیایی است، مجموعه قابل ملاحظهای از گونهها یا زیر گونههای نادر، آسیب پذیر یا در معرض خطر گیاهی یا جانوری یا تعداد قابل ملاحظهای از افراد یک یا تعدادی از این گونه ها را حمایت می کند، به دلیل کیفیت و خصوصیات گیاهی و جانوری آن دارای ارزش ویژهای جهت حفظ تنوع وراثتی و بوم شناختی یک منطقه است، دارای ارزش ویژهای به عنوان زیستگاه گیاهان یا جانوران در یک مرحله بحرانی از چرخه زیستی آنها است، به طور مرتب ۲۰،۰۰۰ پرنده آبزی را حمایت میکند، بهطور مرتب یکدرصد(۱%) از جمعیت یک گونه یا زیرگونه از پرندگان آبزی را حمایت میکند؛ (ب) ارزش منطقهای: این مکان دارای ارزش منطقهای است و به طور بارز نماینده منطقه خزر و تنوعزیستی آن است؛ (پ) وضعیت ملی: این مکان، وضعیت اجرایی یک منطقه حفاظت شده ملی، اقدامات حفاظتی و طرح مدیریت مالی را دارد؛ (ت) منحصر به فرد بودن: این مکان شامل زیستبومهای منحصر به فرد یا نادر و یا گونههای نادر، مورد تهدید، در معرض خطر یا بومی میباشد؛ (ث) معرف طبیعی بودن: این مکان به طور بارز معرف سامانههای بومشناختی، جمعیت یا انواع زیستگاه یا سایر خصوصیات طبیعی است. (ج) تنوعزیستی: این مکان تنوع بالایی از گونهها، جوامع، زیستگاهها یا زیست بومها را دارد؛ (چ) عوامل استرسزای انسانی قابل مدیریت: مکانهایی با عوامل استرسزای انسانی کمتر در ارجحیت قرار دارند؛ (ح) عوامل استرسزای طبیعی قابل مدیریت: مکانهای با کمترین درجه استرسزای طبیعی، در ارجحیت قرار دارند؛ (خ) دسترسی به دادههای پایه کافی: این مکان دارای حداقل کمبود اطلاعات میباشد و برخی از درجههای اطلاعات پایه قابل اعتماد در دسترس است؛ (د) نماینده فرهنگی بودن: این مکان به دلیل وجود فعالیتهای سنتی سازگار با محیط زیست و عجین با طبیعت که باعث رفاه جمعیتهای محلی میشود، دارای ارزش بالای نمایندگی میراث فرهنگی میباشد؛ (ذ) ارزشهای علمی، آموزشی و زیباییشناختی: این مکان دارای ارزش علمی، آموزشی یا زیبایی شناختی است و با تهدیدهایی که ممکن است بلافاصله ارزش های بومشناختی، زیستشناسی، زیباییشناختی یا فرهنگی آن را مختل کنند مواجه نمیباشد؛ (ر) مداخله جامعه مدنی: مداخله مستمر و مشارکت فعال عموم مردم بهویژه جوامع محلی در فرآیند برنامهریزی و مدیریت این منطقه وجود دارد. ب ـ معیار درج در سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر طرفهای متعاهد موافقت مینمایند تا جهت درج درسیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر، اقـدامات برنامهریزی و مدیـریتی زیر را در مناطق پیـشنهادی خـود انجام دهند: (الف) ارائه دادههای پایه مربوطه از جمله جنبههای زیست محیطی، اجتماعی ـ اقتصادی و فرهنگی و طرحی جهت تکمیل کمبودهای اطلاعاتی شناسایی شده؛ (ب) ارائه اهداف کوتاه مدت و بلند مدت کاملاً مشخص طرح مدیریت حفاظت؛ (پ) ارائه اطلاعات مربوط به مقام/ مقامهای صلاحیتدار و وضعیت مداخله ذینفعان متعدد؛ (ت) بهکارگیری اقداماتی از جمله ارزیابی اثرات زیستمحیطی جهت جلوگیری، پایش و کاهش تمام منابع آلودگی که ممکن است تأثیر منفی بر وضعیت حفاظتی گونه ها، جامعه، زیستبوم یا زیستگاه، ارزش فرهنگی یا زیباییشناختی منطقه پیشنهادی برای درج در سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر داشته باشند؛ (ث) در اجرای مفاد این سند الحاقی بهویژه در خصوص معرفی یا معرفی مجدد هر یک از گونهها همکاری کاملی داشته باشند، (ج) یک منطقه جهت درج در سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر باید دارای طرح مدیریت باشد. قواعد اصلی این طرح مدیریت باید از زمان درج تعریف شده و بلافاصله اجراء گردد. طرح مدیریت تفصیلی باید در مدت سهسال از زمان درج ارائه گردد. عدم رعایت این تعهد موجب حذف آن مکان از سیاهه میگردد. (چ) صلاحیت و مسئولیت اداره و اجرای اقدامات حفاظتی برای مناطق پیشنهادی جهت درج در سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر باید به وضوح در متون حاکم بر هر منطقه مشخص گردد؛ (ح) برای اینکه منطقه حفاظت شده در سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر درج گردد باید دارای یک بدنه مدیریتی با اختیارات کافی و همچنین ابزار و منابع انسانی جهت جلوگیری یا پایش فعالیتهایی باشد که ممکن است بر خلاف اهداف منطقه حفاظت شده باشند؛ (خ) برای اینکه منطقه ای در سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر درج گردد باید دارای برنامه پایش باشد. این برنامه باید به منظور امکان ارزیابی شرایط و تحول منطقه و همچنین اثربخشی اقدامات انجام شده حفاظتی و مدیریتی و در نتیجه تعدیل آنها در صورت لزوم، شامل شناسایی و پایش تعداد معینی از عوامل مهم برای منطقه مورد نظر باشد. ارائه مرتب گزارشهای پایش منطقه از تاریخ درج در سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر الزامی است. پ ـ اجرای اقدامات حفاظتی، برنامهریزی و مدیریتی ۱ـ اهداف حفاظتی و مدیریتی باید به وضوح در متن مربوط به هر مکان مشخص شده باشد و متشکل از مبنایی برای ارزیابی کافی بودن اقدامات انجام شده و اثربخشی اجرای آنها در مدت زمان بازبینی سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر خواهد بود. ۲ـ اقدامات حفاظتی، برنامه ریزی و مدیریتی حاکم برای هر منطقه باید برای دستیابی به اهداف حفاظتی و مدیریتی مندرج در طرح مدیریتی آن مکان در کوتاه مدت و بلند مدت کافی بوده و به طور خاص تهدیدهای آن را مورد توجه قرار دهد. ۳ـ اقدامات حفاظتی، برنامهریزی و مدیریتی باید بر پایه دانش کافی از عناصر محیطزیست طبیعی و عوامل اقتصادی ـ اجتماعی و فرهنگی باشد که مشخصه هر منطقه است. در صورت کاستی در دانش پایه، منطقه پذیرش شده برای درج در سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر، باید جمع آوری دادهها و اطلاعات مفقود را بهصورت فعالانه آغاز کند. ۴ـ در احترام به ویژگی مشخص هر مکان حفاظت شده، اقدامات حفاظتی برای منطقه حفاظت شده دریای خزر باید جنبههای اساسی زیر را مورد توجه قرار دهد: (الف) تقویت مقررات مربوط به انتشار یا دفع پسماند و سایر موادی که احتمال دارد به طور مستقیم یا غیرمستقیم به یکپارچگی این منطقه لطمه وارد نمایند؛ (ب) تقویت مقررات معرفی یا معرفی مجدد هرگونه به منطقه؛ (پ) ساماندهی هر فعالیت یا عملی که احتمال دارد باعث آسیب رساندن یا مزاحمت گونهها شود یا ممکن است وضعیت حفاظتی زیستبومها یا گونهها را مورد تهدید قرار دهد یا ویژگیهای طبیعی، فرهنگی یا زیبایی شناختی آن منطقه را مختل نماید، (ت) مقررات حاکم در نواحی اطراف منطقه مورد نظر. ۵ ـ گزارشدهی دورهای پایش و ارزیابی آن مکان و بازبینیهای مناسب طرح مدیریتی باید بر طبق این سند الحاقی انجام شود. ۶ ـ عدم رعایت این معیارها موجب حذف از سیاهه مناطق حفاظت شده دریای خزر میگردد. قانون فوق مشتمل بر مادهواحده و یک تبصره منضم به متن سند الحاقی(پروتکل)، شامل مقدمه و سی ماده و دو پیوست در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ بیست و پنجم مهر ماه یکهزار و چهارصد مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در تاریخ ۱۴۰۰/۸/۱۹ به تأیید شورای نگهبان رسید. رئیس مجلس شورای اسلامی ـ محمدباقر قالیباف [۱]ـ این معیارها در آخرین ویرایش (نسخه ۳.۱) «معیارها و سیاهه قرمز اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت» قابل دسترسی است.