وحدت رویه - حق شفعه در معاملات غیرمنقول

شمارهٔ 715 — هیئت عمومی دیوان عالی کشور

خلاصهٔ رأی

حق شفعه فقط در اموال غیرمنقول قابل تقسیم و مشاع جاری است و شریک باید فوراً حق خود را اعمال نماید.

متن کامل

بسمه‌تعالی رأی وحدت رویه هیأت عمومی دیوان عالی کشور موضوع: شرایط تحقق حق شفعه در معاملات غیرمنقول خلاصه جریان پرونده: در پرونده‌های متعددی مدعی حق شفعه بودند که ملک مشاع بین سه یا چند نفر بود و یکی سهم خود را فروخته بود. برخی دادگاه‌ها با حاضر بودن بیش از دو شریک حق شفعه را می‌پذیرفتند و برخی رد می‌کردند. استدلال هیأت عمومی: ماده ۸۰۸ قانون مدنی به صراحت مقرر می‌دارد: «هرگاه مال غیرمنقول قابل تقسیمی بین دو نفر مشترک باشد و یکی از دو شریک حصه خود را به قصد بیع به شخص ثالثی منتقل کند، شریک دیگر حق دارد قیمتی را که مشتری داده است به او بدهد و حصه مبیعه را تملک کند.» تعبیر «بین دو نفر» در ماده ۸۰۸ دقیق است. قانون‌گذار حق شفعه را فقط در اشتراک دو نفره پیش‌بینی کرده نه سه نفر یا بیشتر. این محدودیت دارای مبنای فقهی است. مشهور فقهای امامیه نیز حق شفعه را در بیش از دو شریک نمی‌پذیرند. رأی هیأت عمومی: حق شفعه صرفاً در اشتراک ملک مشاع بین دو نفر ایجاد می‌شود. در صورت وجود سه نفر یا بیشتر در شراکت، حق شفعه وجود ندارد. این رأی طبق ماده ۴۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری لازم‌الاتباع است. رئیس هیأت عمومی دیوان عالی کشور