قلمرو قاعده عسر و حرج زوجه

خلاصهٔ رأی

بخواسته صدور حکم طلاق عسر و حرج بلحاظ تحقق شرط ضمن عقد تقدیم سازمان *شهرستان *نموده است.

متن کامل

قلمرو قاعده عسر و حرج زوجه Toggle navigation صفحه اصلی درباره ما درباره پژوهشگاه قوه قضائیه درباره پژوهشکده آرا تماس با ما دریافت نظرات و پیشنهادها عنوان: قلمرو قاعده عسر و حرج زوجه پیام: قاعده عسر و حرج در جهت حل مشکلات زنان و جبران کمبود اختیارات قانونی آنان در امر طلاق مورد توجه قانونگذار قرار گرفته است و باید قلمرو این قاعده را گسترده تفسیر نمود. مستندات: شماره دادنامه قطعی : تاریخ دادنامه قطعی : 1400/04/28 گروه رأی : حقوقی آراء منتخب پرونده: مشخصات متن نتیجه تحلیلی کلید واژه ها نمایه قوانین مرتبط گردش پرونده عین عبارت چاپ متن متن تجمیعی پرونده قلم یکان ایران میترا ترافیک زر یاقوت تیتر رأی خلاصه جریان پرونده حسب محتویات پرونده خانم ف. خ. فرزند ش. …. در تاریخ ۹۶/۱۰/۲۶ دادخواستی را به طرفیت اقای ع. ق. ق. ع. فرزند ع. بخواسته صدور حکم طلاق عسر و حرج بلحاظ تحقق شرط ضمن عقد تقدیم سازمان *شهرستان *نموده است.خواهان در توضیح خواسته خود اظهار داشت: خوانده همسر دائمی و حاصل ازدواج انان یک دختر ۱۲ ساله میباشد. ، زوج دارای اعتیاد به مواد مخدر و سویرفتار و بدرفتاریهای مستمر و همچنین عدم پایبند به اصول اخلاقی و شرعی میباشد. ضمنا از پرداخت نفقه نیز امتناع مینماید. لذا تقاضای الزام زوج به طلاق و صدور گواهی عدم امکان سازش از دادگاه محترم نموده است. ( ص ۱۲ ) پرونده جهت اصلاح ذات البین به شعبه *ارجاع گردید.اما براساس نظریه مورخه ۹۶/۱۰/۱۱ شورا توفیقی در ایجاد سازش حاصل نگردیده لذا با توجه به اصرار زوجه و نیز اعتیاد زوج و مشکلات عدیده موجود منجمله عدم پرداخت نفقه و سویرفتار پرونده به سازمان *اعاده گردیده است.لازم به توضیح است.زوج اعلام نمود اعتیاد ندارد. و حاضر است.ازمایش عدم اعتیاد بدهد ( ص ۲۲ ) جلسه دادگاه در وقت مقرر ( تاریخ ۹۶/۱۱/۲۵ ) تشکیل گردیده طرفین و وکیل خواهان در جلسه حضور دارند. وکیل خواهان خطاب بدادگاه اعلام نمود: خواسته مطابق دادخواست تقدیمی است.مضافا اینکه موکل اینجانب اعلام می نماید. که همسرش دارای اعتیاد است ، سویرفتار دارد. ، نفقه نمی دهد و در برابر مسایل زندگی احساس مسئولیت ندارد. تهمت می زند و دائما فحاشی مینماید. لذا باعث کراهت زوجه را فراهم اورده است ، چندین بار جهت ترک اعتیاد به مراکز درمانی معرفی شده است.اما مجددا تکرار می نماید. فرزند مشترک از پدرش ترس دارد. و هم اکنون نزد مادر زندگی مینماید. ، بابت اعتیاد ایشان شهود حاضر به شهادت هستند و بصورت نامحسوس میتوان از مراکز درمانی ترک اعتیاد استعلام نموده ، استماع شهادت شهود مورد استدعاست ، خوانده ( زوج ) در پاسخ اظهار داشت اعتیاد ندارم. ، کمپ هم نبودم ، با طلاق مخالفم. زوجه ( خواهان ) مجددا خطاب به دادگاه اعلام نمود حاضر است.در برابر طلاق یکصد سکه از مهریه را بذل نماید. ، اجرت المثل را نیز می بخشم و جهیزیه نیز در نزد شوهرم میباشد. ( ص ۳۰ ) دادگاه دستور انجام تست اعتیاد و استعلام از کمپ بازپروری را خطاب به دفتر دادگاه صادر نمود ، نتیجه تست اعتیاد طبق گزارش مورخه ۹۶/۱۱/۲۵ *منفی اعلام شده دادگاه انقلاب این شهرستان نیز اعلام نمود اقای ع. ق. ق. ع. ( زوج ) در ان مرکز فاقد سابقه میباشد. ( صفحات ۳۶ الی ۳۹ ) اما مرکز درمان اعتیاد ص. *اعلام نمود زوج جهت ترک اعتیاد به ان مرکز معرفی و پس از مدت ۷ روز مرخص گردیده است ، مرکز درمانی الف. *نیز گواهی نمود که زوج بمدت ۱۵ روز جهت ترک اعتیاد در ان مرکز بستری بوده است. ( صفحات ۴۱ و ۴۲ ) شعبه *با توجه به تشکیل دادگاه خانواده در این شهرستان قرار عدم صلاحیت به صلاحیت دادگاه خانواده *را در تاریخ ۹۷/۱/۱۵ صادر و اعلام نموده و پرونده جهت رسیدگی به ان مرجع ارسال گردیده است. ( صفحات ۴۳ و ۴۴ ) پرونده جهت رسیدگی به شعبه سوم خانواده ارجاع و این شعبه قرار ارجاع امر بداوری را صادر و اعلام نموده است.داور زوجه در نظریه اعلامی خود جدایی را تنها راه حل دانسته و اعلام نمود بدلیل اعتیاد زوج و عدم مسئولیت زوج ، توفیقی در جهت حل اختلاف حاصل نگردیده و زوجه خواهان دریافت کلیه حقوق مالی خود میباشد. و در مورد مهریه حاضر به بذل مقداری از ان می باشد. ( صفحه ۴۸ ) داور زوج در نظریه مورخ ۹۷/۴/۲۳ اعلام نمود حاضر به ادامه زندگی مشترک می باشد. و قصد طلاق ندارد. ( ص ۵۰ ) حسب گزارش کلانتری ۱۱ و با توجه به انجام ازمایشات و تست اعتیاد مواد مخدر پاسخ ازمایشگاه منفی اعلام شده است. ( صفحات ۵۲ و ۵۳ ) زوجه با تقدیم لایحه ای خطاب بدادگاه اعلام نمود همسرش مرتب تهدید و بدرفتاری دارد. مخارج زندگی را نمی پردازد ، چند بار ( ۴ بار ) او را جهت ترک اعتیاد به کمپ بردند ولی فایده ای نداشت تمام سالها یا خمار بود یا نشسته و نمیتوانست کار کند ، یکبار در شورای حل اختلاف از ایشان تعهد گرفته شد اما فایده ای نداشت چند بار خواهرانش ضمانت او را کردند. اما تغییری نکرد دیگر صبرم تمام شد و تصمیم به طلاق گرفتم هم اکنون نزدیک یکسال است.که منزل پدرم هستم نزدیک سه ماه است.که اجازه نمی دهد دخترم را ملاقات کنم ( ص ۵۶ ) کارشناس خبره سازمان *در امور خانواده نیز در نظریه مورخه ۹۷/۷/۴ اعلام نمود تلاش ایشان در جهت ایجاد سازش منتج به حصول نتیجه نشد و زوجه حاضر به بازگشت نگردیده و از انجا که قوام زندگی مشترک علاقه زوجین را می طلبد و زوجه کراهت شدید از همسرش دارد. تشخیص اینجانب عدم امکان سازش و صدور رای طلاق میباشد. ( ص ۵۷ ) دادگاه در تاریخ ۹۷/۷/۲۳ ختم رسیدگی را اعلام و پس از اخذ نظر قاضی مشاور مبادرت بصدور رای نموده است.نظر قاضی مشاور: هر چند که از زمان طرح دادخواست طلاق بلحاظ تحقق شروط ضمن عقد مدت مدیدی سپری شده و گواهی کمپ های صداقت را بعد زندگی حاکی از دو بار بستری شدن بلحاظ اعتیاد زوج دارد. اما با توجه به منفی بودن ازمایش در زمان صدور حکم و نظر باینکه اعتیاد زوج مضر به زندگی با زوجه در حال حاضر نمی باشد. عقیده به رد دعوی طلاق و در عوض عقیده بر الزام زوجه به تمکین از زوج دارم. رای دادگاه: زوجه مدعی است.که زوج در ضمن عقد نکاح به وی وکالت بلاعزل با حق توکیل غیر داده تا در صورت تحقق هر یک از موارد دوازده گانه خود را مطلقه نماید. و مدعی است.که شوهرش اعتیاد به مواد مخدر داشته و بند هفتم از شروط ضمن عقد محقق شده است. با توجه به انکار زوج و نتیجه ازمایش اعتیاد و نیز نظریه داوران و قاضی مشاوره دادگاه خواسته خواهان را ثابت تشخیص نداده مستندا بماده ۱۲۵۷ قانون ایین دادرسی مدنی حکم به رد دعوی خواهان صادر و اعلام می نماید. در عوض با توجه به اینکه زوجه عذر موجهی برای عدم تمکین نداشته و اعتیاد و سویرفتار زوج هم صادر نشده است.با توجه به نظریه قاضی مشاور حکم به الزام زوجه و تمکین از شوهرش صادر و اعلام میگردد. ( صفحات ۵۹۶۰ ) زوجه و وکیل ایشان به رای صادره اعتراض و در لایحه تجدیدنظرخواهی اعلام نمودند: ۱ صفحات ۴۱ – ۴۲ پرونده حاکی از گواهی کمپ های مختلف مبنی بر اعتیاد زوج و بستری شدن وی بمدت ۲۱ روز و ۷ روز بوده و *هم متاسفانه از دادن پاسخ خودداری نموده است.در نتیجه ادعای انکار زوج و استناد دادگاه به این انکار خلاف واقع است.زیرا پس از خروج از کمپ هم مبادرت به استعمال مواد مخدر مینمود علاوه بر این نظر مشاور مبنی بر اینکه از زمان مفارقت تا زمان تشکیل دادگاه چندین ماه فاصله بوده که ممکن است.زوج اقدام به ترک اعتیاد نموده باشد. باید گفت که در استعلام از کمپ صداقت تاریخ شروع درمان ۹۶/۹/۷ یعنی زمان تشکیل پرونده درخواست طلاق بوده که پس از ان هم تکرار شده لذا سایه سنگین اعتیاد همچنان بر رفتار و اخلاق و مسئولیت ناپذیری زوج و فرزند ش خود را نشان داده و شهودی که علیرغم تقاضای استماع شهادت انان دادگاه محترم نسبت به ان اقدامی ننموده در قبال مسایل بیان شده شهادت خواهند داد ۲ چندین بار با وساطت برادر و خواهر و کسان زوج به زندگی مشترک بازگشتم اما با جملاتی همچون من کار کنم شما بخورید یا بچه برای چه درس بخواند و امثال ان اینجانب را به ستوه اورده است.۳ تخلف از بند ۷ شرط ضمن عقد محرز است.ایشان بنا به گواهی منعکس در پرونده اعتیاد داشته و تا زمان مفارقت مستمر بوده است.و گواهی کمپ صداقت نشان از محقق شدن این شرط دارد. لذا حق اعمال وکالت حاصل از تحقق شرط ضمن عقد قبلا برای زوج ایجاد شده است. ۴ دادگاه اقدامی برای استماع شهادت شهود انجام نداده است.۵ دادگاه هیچگونه تحقیقات محسوس و غیر محسوسی در راستای وضعیت اجتماعی و اعتیاد زوج انجام نداده است ، کتک کاری ، عدم پرداخت نفقه ، توهین زوج باعث مفارقت جسمانی گردیده که همدانیها تاثیری پذیری نشات گرفته از اعتیاد میباشد. که ادامه زندگی را غیر قابل تحمل نموده است.لذا تقاضای نقض دادنامه و صدور حکم شایسته مورد استدعاست ( صفحات ۶۴ الی ۶۶ ) پرونده جهت رسیدگی به اعتراض زوجه به شعبه *ارجاع گردیده و این شعبه نیز در تاریخ ۹۷/۱۰/۲۴ ختم رسیدگی را اعلام و بشرح ذیل مبادرت به صدور رای نموده است: دعوی خانم ف. خ. بطرفیت س. ق. ق. ش. با توجه به استدلالی که در رای امده وارد است.نظر باینکه در مورد اخلاق و رفتار زوج و اعتیاد وی به مواد مخدر هیچگونه تحقیقات محلی صورت نگرفته است.و در صورتی که خواهان شهودی در مورد سوی رفتار زوج داشته باشد. از شهود تحقیق نشده است.لذا به تعبیر ماده ۲۹۹ قانون ایین دادرسی مدنی نقض و پرونده جهت رسیدگی بشرح فوق بدادگاه بدوی اعاده شود. پرونده به دادگاه بدوی ارسال و دادگاه نسبت به استماع شهادت شهود و انجام تحقیقات اقدامات لازم را معمول و در پاسخ استعلام دادگاه رییس کلانتری ۱۶ اعلام نمود: با انجام تحقیقات محسوس و غیر محسوس اهالی محل بیان داشتند که اقای ع. ق. ( زوج ) به مواد مخدر اعتیاد داشته و همچنین از لحاظ روانی از شرایط مناسبی برخوردار نمیباشد. ( ص ۹۱ ) زوج به حکایت از صفحه ۹۵ پرونده تحقیقات انجام شده از سوی کلانتری را از سر کینه ، دروغ و لجاجت افراد دانسته و با امضای استشهادیه ای مجددا اعلام نمود که هیچگونه استعمالی به مواد مخدر نداشته و ندارد. ( صفحات ۹۴ الی ۹۵ ) اقایان ح. خ. و ح. ز. با حضور در دادگاه شهادت دادند که زوج همسرش را کتک میزند و یکبار بینی وی را شکسته است. و برای اعتیاد به کمپ رفته و وضعیت خانوادگی زوجین صفر و خرجی نمی دهد از زمان سربازی زوج در مواد مخدر است.و اعتیاد دارد. ، دوبار هم به کمپ معتادان رفته پرونده پزشکی زوجه مبنی بر شکستگی بینی هم موجود است.و در واقع زوجه جانش به لب رسیده است. ( صفحات ۹۷ و ۹۸ ) زوجه در تاریخ ۹۷/۱۲/۷ اعلام نمود با دریافت ۲۰ سکه از مهریه خود حاضر است.در برابر طلاق مابقی مهریه خود را ( حدود سیصد سکه ) بذل نماید. ( ص ۱۰۰ ) دادگاه بدوی ( شعبه *) پس از انجام تحقیقات مورد نظر دادگاه تجدیدنظر مجددا و پس از اخذ نظر مشاور محترم بشرح ذیل مبادرت بصدور رای مینماید. نظر قاضی مشاور: با توجه به تحقیق محلی صورت گرفته و گواهی گواهان و امادگی زوجه برای بذل قسمت اعظم حقوق مالی خود ضمن صدور حکم بر رد دعوی الزام به تمکین ، عقیده بر صدور رای به طلاق خلع را دارم. رای دادگاه: با توجه به اظهارات شهود خواهان که حاکی از سویرفتار و معاشرت زوج نسبت به خواهان بوده و ایشان را مورد ایراد ضرب قرار داده و تحقیقات کلانتری مبنی بر اینکه زوج اعتیاد به مواد مخدر دارد. و از لحاظ روانی دارای شرایط مناسب نمیباشد. و با توجه به نظریه قاضی مشاور به نظر دادگاه تحقق بندهای دوم و هفتم از شروط ضمن عقد محرز بوده ضمن اجازه زوجه جهت مراجعه به دفترخانه طلاق و مطلقه نمودن خود به وکالت از شوهرش ( مستندا به ماده ۱۱۱۹ قانون مدنی و ماده ۲۶ قانون حمایت خانواده ) خواسته زوج بر الزام زوجه به تمکین را رد نموده و بدین وسیله پرونده مجددا به دادگاه تجدیدنظر استان *جهت رسیدگی به اعتراض زوج ارسال گردیده ( ص ۱۰۵ ) دادگاه تجدیدنظر ( شعبه ۱۵ ) با ذکر این مطلب که معرفی به کمپ ترک اعتیاد بیانگر اعتیاد کامل زوج نبوده و اعتیاد وی در وضعیت فعلی شرط می باشد. و در خصوص ایراد ضرب و جرح ادعای نیز مدرک و مستندی ارائه نگردیده و حکمی دال بر محکومیت زوج ملاحظه نشده است.در خصوص سویرفتار زوج از شهادت شهود محرز نگردیده در نتیجه عسر و حرج زوجه محرز نمی باشد. و در عوض زوجه را محکوم به تمکین از زوج مینماید. ( ص ۱۲۵ ) زوجه و وکیل ایشان به رای صادره اعتراض و با تقدیم لایحه فرجامخواهی که در صورت لزوم و بهنگام شور قرائت خواهد شد ، پرونده در این راستا بدیوانعالی کشور ارسال و پس از جری تشریفات قانونی جهت رسیدگی به شعبه *ن عضوممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره *فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد : رای شعبه فرجامخواهی خانم ف. خ. فرزند ش. … با وکالت اقای ه. پ. نسبت به دادنامه شماره ۰۰۵۶ مورخه ۱۳۹۸/۳/۴ صادره از شعبه *با بند ۳ از ماده ۳۷۱ قانون ایین دادرسی مدنی مطابقت دارد. و دادنامه فرجامخواسته مالا و بدلایل ذیل دارای خدشه و ایراد است: ۱ عدم توفیق شعبه *اد سازش بدلیل اعتیاد زوج و مشکلات عدیده در زندگی زوجین ۲ مراجعه مکرر و یا معرفی زوج به کمپ های ترک اعتیاد که نشاندهنده عدم اراده قوی مبنی بر ترک اعتیاد از سوی زوج می باشد. ( چهاربار معرفی به مراکز ترک اعتیاد طبق اظهارات زوجه و پاسخ مراکز ترک اعتیاد ص.و بستری شدنهای مکرر ۲۱ روز و ۷ روز و تایید این مراکز در خصوص اعتیاد زوج ۳ نظریه داور زوجه مبنی بر اعتیاد زوج و عدم مسئولیت پذیری وی و نهایتا مطرح نمودن طلاق بعنوان تنها راه حل نهایی ۴ متعهد شدن زوج در جلسه شورای حل اختلاف مبنی بر مسئولیت پذیری در زندگی ( طبق اظهارات زوجه ) و همچنین پادرمیانی خانواده زوج جهت حل مشکلات فیما بین زوجین ۵ مفارقت جسمانی بیش از یک سال و سکونت زوجه در منزل پدرش ۶ عدم توفیق کارشناس خبره سازمان *در امور خانواده با این مضمون: از انجا ک