رأی وحدت رویه شماره ۸۱۸
شمارهٔ آرای-وحدت-رویه-818 — دیوان عالی کشور
خلاصهٔ رأی
انتقال ملک در رهن بدون اذن مرتهن غیرنافذ است و مرتهن حق فسخ معامله را دارد.
متن کامل
بسمهتعالی رأی وحدت رویه هیأت عمومی دیوان عالی کشور شماره ۸۱۸ مورخ ۱۴۰۱/۰۱/۲۳ موضوع: نفوذ یا عدم نفوذ انتقال ملک مرهون بدون اذن مرتهن خلاصه جریان پرونده: در شعب مختلف دادگاهها و دیوان عالی کشور دو رویکرد متفاوت در خصوص وضعیت حقوقی معامله ملک مرهون بدون اذن مرتهن وجود داشت: برخی آن را باطل مطلق میدانستند و برخی دیگر آن را غیرنافذ و موقوف به اجازه مرتهن. این اختلاف رویه موجب صدور آراء متهافت در محاکم گردید. استدلال و مبانی رأی: به موجب مواد ۷۹۳ و ۷۹۴ قانون مدنی، راهن نمیتواند در رهن تصرفاتی نماید که منافی حق مرتهن باشد. انتقال ملک مرهون به دیگری از مصادیق بارز تصرف منافی حق مرتهن است زیرا تعویض مالک، امکان استیفای حق مرتهن از طریق فروش ملک را با مشکل مواجه میسازد. با این حال چون راهن مالک ملک است و اصل حاکمیت اراده ایجاب میکند که معامله اثر حقوقی داشته باشد، وضعیت معامله غیرنافذ است نه باطل مطلق. مرتهن میتواند معامله را تنفیذ یا رد کند. رأی هیأت عمومی: بر اساس مواد ۷۹۳، ۷۹۴ و ۷۹۶ قانون مدنی، انتقال ملک مرهون توسط راهن بدون اجازه مرتهن نسبت به مرتهن غیرنافذ است. مرتهن میتواند آن را رد کرده و حق خود را از عین مرهونه استیفا نماید. در صورتی که مرتهن این معامله را تنفیذ کند، حق وی از منتقلالیه نیز قابل مطالبه خواهد بود. صرف انتقال ملک در رهن بدون اذن مرتهن معامله را باطل مطلق نمیکند بلکه مرتهن حق فسخ و استرداد دارد. این رأی طبق ماده ۴۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری لازمالاتباع است. رئیس هیأت عمومی دیوان عالی کشور