دفاع مشروع در قتل عمد

خلاصهٔ رأی

از طرف دیگر برابر ماده ۱۵۶ از قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در جهت تحقق دفاع مشروع، اجتماع چهار شرط به صورت توامان لازم است.

متن کامل

دفاع مشروع در قتل عمد Toggle navigation صفحه اصلی درباره ما درباره پژوهشگاه قوه قضائیه درباره پژوهشکده آرا تماس با ما دریافت نظرات و پیشنهادها عنوان: دفاع مشروع در قتل عمد پیام: استناد به مواد ۱۵۶ و ۱۵۷ از قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در ارتکاب جنایت به قصد دفاع مشروع به هیچ عنوان پذیرفتنی نبوده چراکه نه اصل دفاع محرز است و نه با فرض دفاع بودن شرایط آن. توضیح آن که درگیری در یک مکان عمومی و شلوغ بوده و متهم برای مطالبه وجه چک مورد ادعا حضور یافته و با توجه به مطالب مطرح شده فی مابین اقای ع. م. ش. م. و متهم درگیری اغاز شده است.و مقتول دخالتی در شروع درگیری نداشته است و متهم می توانسته با اقدامات دیگر وفق قوانین به حق و مطالبه خود برسد نه آنکه اقدام به کشیدن چاقو نمایند؛ فلذا رفتار متهم جهت دفع خطر از خود با چاقو ( آن هم با چاقو بزرگ که در فیلم دوربین های مداربسته موجود است) به هیچ عنوان ضرورت نداشته است و چون ملاک در تشخیص دفاعی بودن اقدام متهم عرف است و عرفا بر اقدام مرتکب که با چاقو بزرگ به سمت مقتول فاقد سلاح حمله ور شده است، عنوان دفاع صادق نیست. از طرف دیگر برابر ماده ۱۵۶ از قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در جهت تحقق دفاع مشروع، اجتماع چهار شرط به صورت توامان لازم است. تحقق هیچ یک از این شرایط در ما نحن فیه محرز و مسلم نمی باشد؛ چرا که الف: رفتار مرتکب در استفاده از چاقو بزرگ و ایراد ضربه به ناحیه سینه مقتول که چیزی در دست نداشته قطعا ضرورت نداشته است و اینکه بر بدن متهم نیز جراحت و ضربی مشاهده نشده است، نیز موید این مطلب می باشد. ب: دفاع مستند به قراین معقول با خوف عقلایی نبوده چرا که بر اساس محتویات پرونده و اظهارات شخص متهم، ایشان بدوا درگیری لفظی مختصری با اقای ع. م. ش. م. داشته و که دلالت بر این مطلب دارد که مقتول هیچ دخالتی در شروع درگیری نداشته است و بعد از بالا گرفتن مشاجره متهم با اقای ع. م. ش. م. مقتول وارد قضیه شده است که اقدام ایشان تنها پاشیدن خاک بوده و هل دادن متهم لذا دفاع انجام شده مستند به خوف عقلایی و قراین معقولی که دفع آن با اقدامات متهم ضرورت داشته باشد، نیست. پ: اقدام متهم باعث و ایجاد کننده زمینه خطر بوده است. به عبارت دیگر خطر و تجاوز به سبب اقدام آگاهانه خود متهم صورت گرفته است. ت: با توجه به محل درگیری و موضوع آن توسل به قوای دولتی بدون فوت وقت عملا ممکن بوده است؛ لذا هرچند که عدم احراز یکی از شرایط مذکور، اقدام مجرمانه ی مدعی دفاع را از شمول قاعده دفاع مشروع و شرایط آن خارج می نماید. لکن به عقیده دادگاه هیچ یک از شرایط چهارگانه مذکور در خصوص موضوع محقق نیست. مستندات: شماره دادنامه قطعی : تاریخ دادنامه قطعی : 1401/02/31 گروه رأی : کیفری آراء منتخب پرونده: شعبه دیوان عالی کشور مشخصات متن نتیجه تحلیلی کلید واژه ها نمایه قوانین مرتبط گردش پرونده عین عبارت چاپ متن متن تجمیعی پرونده قلم یکان ایران میترا ترافیک زر یاقوت تیتر رأی خلاصه جریان پرونده خلاصه جریان پرونده:با بررسی جمیع محتویات پرونده ملاحظه می گردد. مقارن ساعت ۱۵: ۱۱ مورخ هفتم خرداد ماه هزار و سیصد و نود و نه حسب اعلام مرکز ۱۱۰ مبنی بر یک مورد چاقو خوردگی، عوامل * در بیمارستان حاضر که شخصی به هویت ع. م. ش. م. از ناحیه کتف چپ بر اثر چاقو مصدوم گردیده و نامبرده اظهار می دارد. اقای ا. اقا بزرگی با خواهر زاده وی بنام ا. ش. م. بر سر اختلاف مالی با یکدیگر درگیر می شوند و خواهر زاده اش ا. ش. م. بر اثر ضربه چاقو که به قفسه سینه وی زده شده پس از انتقال به بیمارستان فوت می نماید. و اقای ا. ب. پس از درگیری با یکدستگاه موتور سیکلت از محل متواری می گردد.، گزارش قتل از طرف * رسیده و پرونده جهت رسیدگی به شعبه دوم بازپرسی ارجاع گردیده و متعاقب ان دستور جلب متهم اقای ا. ب. با قید فوریت صادر می گردد.، جسد جهت تشریح جسد و تعیین علت تامه فوت از طریق کالبد شکافی به پزشکی قانونی منتقل می گردد.، اقای ع. م. ش. م. که در درگیری مصدوم شده است.بیان داشته بعلت اختلاف مالی با ا. ب. در میدان دام درگیر شدیم و پسر خواهرم مرحوم ا. ش. م. نیز به حمایت من حضور داشت، اقای ا. ب. چاقوی مشکی رنگ را از جیبش در اورد و در حال جدا کردن در بین درگیری بودم که یک ضربه چاقو به شانه راستم و یک ضربه چاقو به بازوی چپم زد، تا اینکه رفتم پول نقد برای ا. بیاورم که دیدم پسر خواهرم مرحوم ا. روی زمین افتاده است، اقای ع. ش. م. پدر مقتول شکایت خود را به پاسگاه ارایه و تقاضای رسیدگی دارد. در تاریخ هفتم خرداد ماه نود و نه اقای ا. ب. به کلانتری مراجعه و خود را دخیل در درگیری میدان دام معرفی نموده است، در صورتجلسه دوربین مدار بسته که محل درگیری را ضبط نموده است.مشاهده شده است.که اقای ا. ب. با چاقو به سینه مقتول ضربه زده است.و شخص دیگر را با چاقو مصدوم نموده است. ( صفحه ۱۹ ) قاتل ا. ب. در اظهارات خود در صفحه ۲۳ و ۲۲ پرونده ضمن تشریح علت درگیری اقرار می نماید. که با چاقو به مقتول و فرد مصدوم ضربه زده است.و به علت عذاب وجدان خود را به کلانتری معرفی نموده است، متهم فاقد سابقه کیفری است.و در اظهارات خود در شعبه دوم بازپرسی ( صفحه ۳۴ ) علت حمل چاقو با خود را برای سر بریدن گوسفند دانسته و اینکه قصاب می باشد. و نزد بازپرس ( صفحه ۳۵ ) اقرار با درگیری و مضروب نمودن مقتول با چاقو نموده و اظهار داشته قبول دارم. که با چاقو ا. را زده ام؛ قرار بازداشت موقت متهم صادر و به زندان معرفی می شود.، سپس اداره بهزیستی شهرستان خمین به موجب گواهی صادره قاتل را از توانخواهان دارای معلولیت ذهنی و گفتاری در سطح متوسط و تحت پوشش این اداره می باشد. ( صفحه ۶۶ ) ع. ش. م. که در درگیری مصدوم شده است، در اظهارت خود در شعبه بازپرسی گفته: زمانی که چاقو به او زد، من دیدم که دو بار چاقو را به سمت ا. زد و چاقو که خورد ا. زمین افتاد و ا. با ماشین پدرش متواری شد ( صفحه ۷۰ ) پزشکی قانونی استان مرکزی طی نامه مورخ ۱۳۹۸/۸/۲۱ ( صفحه ۷۳ ) پرونده اعلام نموده است. در نامبرده بیماری بارز روحی و روانی که مانع قوه تمییز و اراده شود. احراز نشد و نامبرده دارای اگاهی به اعمال و رفتار خود می باشد. ( صفحه ۷۳ ) در گزارش پزشکی قانونی علت تامه فوت پارگی عضله قلبی ( دهلیز چپ ) و عوارض ناشی از ان متعاقب اصابت جسم سخت نوک تیز و برنده به سمت چپ قدام قفسه سینه می گردد. ( صفحه ۸۰ ) به تاریخ ۱۳۹۹/۴/۳۰ قرار جلب به دادرسی اقای ا. ا. فرزند ع. به اتهام قتل عمدی مرد مسلمان به نام مرحوم ا. ش. م. و ایراد جرح عمدی با چاقو موضوع شکایت اقای ع. م. ش. م. به شرح زیر صادر می گردد.: در خصوص اتهام اقای ا. ا. ب. فرزند ع. م. با کد ملی* و تاریخ تولد ۱۳۷۶/۰۳/۲۹، شغل دامدار، تحصیلات سیکل، مجرد، فاقد سابقه محکومیت کیفری با وکالت تسخیری اقای پ. ف. دایر بر ۱-قتل عمدی مرد مسلمان به نام ا. ش. م. در تاریخ ۱۳۹۹/۳/۷ واقع در محل * موضوع شکایت اولیای دم مقتول اقای ع. ش. م. فرزند ح. و خانم ف. ش. م. فرزند ف. ا. ۲-ایراد جرح عمدی با چاقو موضوع شکایت اقای ع. م. ش. م. فرزند ف. ا. با عنایت به جامع اوراق و محتویات پرونده و دلایل ذیل الذکر:۱-شکایت اولیای دم مقتول که قصاص متهم را مطالبه نموده اند ( مضبوط در صفحه ۷۱و۷۲ پرونده ) ۲-شکایت شاکی خصوصی اقای ع. م. ش. م. و گواهی پزشکی قانونی ارایه شده از سوی وی ( صفحه ۶۸و۷۰ ) ۳-برگ گزارش معاینه جسد متوفی که دو فقره جراحت دوکی شکل تک لبه در ناحیه قدام قفسه سینه متوفی را گواهی نموده و با انجام کالبد گشایی علت تامه فوت پارگی عضله قلبی ( دهلیز چپ ) و عوارض ناشی از ان متعاقب اصابت جسم سخت نوک تیز و برنده نامشخص به سمت چپ قدام سینه تعیین نموده است. ( صفحه۸۱ پرونده ) ۴-گزارش و تحقیقات محلی و معاینه محلی انجام شده توسط مرجع انتظامی و صورتجلسه بازبینی دوربین مدار بسته منصوب در محل قتل که مختصرا بیان نموده "".در ساعت ۱۱:۰۱ دقیقه مورخ ۲۰۲۰/۳/۵ به وقت دوربین شخصی با پیراهن سبز و فسفری در وسط میدان در حال صحبت کردن با شخص دیگری که پیراهن کرم رنگ به تن داشت که ناگهان فرد جوان که هویت ایشان ا. اقا بزرگی می باشد. با دست ان فرد را که ع. ش. م. نام دارد. به سمت عقب هل داد که بلا فاصله شخص دیگر از پشت سر ا. به سمت ایشان حمله ور شده وی را سمت عقب هل می دهد که بلا فاصله ا. اقابزرگی با دست راست یک عدد چاقو با تیغه حدودا ۳۰ سانتی از روی کمرش که داخل غلاف بود را بیرون کشیده که ابتدا با چاقو به کتف دست چپ اقای ع. م. ش. م. صری ضربه وارد می نماید. در این هنگام نفر دم که ا. ش. م. است.مجددا به سمت ا. حمله ور شده و او را هل می دهد که ا. با تهدید چاقو به سمت وی حمله ور می شود. که ا. مقداری شن و خاک از روی زمین برداشته و به صورت ا. تل می پاشد که ناگهان ا. با چاقو به سمت ا. حمله ور شده و ضربه ای به سینه وی وارد می کند که ا. روی زمین افتاده و ا. از محل متواری می گردد. … "" ( صفحه ۱۹ پرونده ) ۵-اظهارات شهود و مطلعین ( صفحه۵۲و۵۳ ) ۶- اظهارات متهم ( مضبوط در صفحه۵۳ ) که اختصارا بیان نموده "" … به بانک رفتم و کارمند بانک گفت شماره سریال چک مخدوش است.عوض کن و به میدان دام رفتم که چک را به ع. ش. م. بدهم که چک را عوض کند یا پول بدهد که گفت چک را بده به پسر خواهرم که به تو پول بدهد و ا. گفت ۵۰۰ هزار تومان کم می کنم پول نقد به تو میدهم و ع. م. به من فحش داد و من گفتم فحش نده ما که دعوا نداریم و او را هل دادم و ا. از پشت مرا هل داد و گفت چک دست ما نداری گم شو ما خودمان شر خر هستیم و گفتم چک را بدهید ندادند و چاقو که همراهم بود بیرون اوردم و یک ضربه به ع. م. زدم و ا. خاک به چشم من پاشید که عصبانی شدم و با چاقو به ا. زدم ولی یادم نمی اید چند ضربه به او زدم و با وانت فرار کردم … و چاقو را بادست راست از سمت خودم که راننده بودم داخل بلوار انداختم … و قبول دارم. که با چاقو به ا. را زده ام … """۷-نتیجه مصاحبه روانپزشکی متهم که مدیر کل پزشکی قانونی استان مرکزی گواهی نموده "گدر نامبرده بیماری بارز روحی و روانی که مانع قوه تمییز و اراده شود. احراز نشد و نامبرده دارای اگاهی به اعمال و رفتار خود می باشد. مضبوط در صفحه ۷۳و۷۴ ۸-صورتجلسه بازسازی صحنه قتل ( صفحه۸۸ ) انتساب بزه های معنونه به متهم محرز و مسلم بوده علیهذا مستندا به ماده ۲۶۵ قانون ایین دادرسی کیفری مصوب سال ۱۳۹۲ هجری شمسی و بند ب ماده ۲۹۰و۳۰۱و۳۵۱و۳۸۱ و۴۴۸و۷۱۰ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ هجری شمسی و تبصره ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات مصوب سال ۱۳۷۵ هجری شمسی قرار جلب به دادرسی متهم موصوف صادر و اعلام می گردد. قرار صادره قطعی و غیر قابل اعتراض است. ( شایان ذکر است ) ۱-علیرغم جستجو و تحقیقات مرجع انتظامی الت قتاله ( چاقو ) یافت نگردید.۲-متهم در بعد از ظهر وقوع قتل خود را شخصا به مرجع انتظامی معرفی نموده است۳-پس از وقوع قتل افرادی ناشاس اقدام به تیراندازی و احراق عمدی منزل پدری متهم نموده اند که با شکایت شاکی خصوصی پرونده تحت کلاسه در همین شعبه بطور جداگانه در محله تحقیقات می باشد. سپس در تاریخ ۹۹/۰۵/۰۱ دادسرای عمومی و انقلاب خمین به شرح زیر کیفرخواست صادر می کند: ریاست محترم دادگاه کیفری یک استان مرکزی در خصوص اتهام اقای ا. ا. ب. فرزند ع. م. شماره ملی* و تاریخ تولد ۱۳۷۶/۰۳/۲۹، شغل دامدار، تحصیلات سیکل، مجرد، فاقد سابقه محکومیت کیفری با وکالت تسخیری اقای پ. ف. دایر بر: ۱ قتل عمدی مرد مسلمان به نام ا. ش. م. در تاریخ ۱۳۹۹/۰۳/۰۷ واقع در محل * موضوع شکایت اولیایدم مقتول اقای ع. ش. م. فرزند ح. و خانم ف. ش. م. فرزند ف. ا. ۲ ایراد جرح عمدی با چاقو موضوع شکایت اقای ع. م. ش. م. فرزند ف. ا. ، ساکن * ، مذهب شیعه، بازداشت از تاریخ ۱۳۹۹/۰۳/۰۸ با قرار بازداشت موقت با عنایت به جامع اوراق و محتویات پرونده و قراین و امارات موجود و دلایل ذیل: ۱ شکایت اولیایدم مقتول که قصاص متهم را مطالبه نموده اند ( مضبوط در صفحه ۷۱ و ۷۲ پرونده ) ۲ شکایت شاکی خصوصی اقای ع. م. ش. م. و گواهی پزشکی قانونی ارایه شده از سوی وی ( صفحه ۶۸ و ۷۰ ) ۳ برگ گزارش معاینه جسد متوفی که دو فقره جراحت دوکی شکل تک لبه در ناحیه قدام قفسه سینه متوفی را گواهی نموده و با انجام کالبد گشایی علت تامه فوت پارگی عضله قلبی ( دهلیز چپ ) و عوارض ناشی از ان متعاقب اصابت جسم سخت نوک تیز و برنده نامشخص به سمت چپ قدام سینه تعیین نموده است. ( صفحه ۸۱ پرونده ) ۴ گزارش و تحقیقات محلی و معاینه محلی انجام شده توسط مرجع انتظامی و صورتجلسه بازبینی دوربین مدار بسته منصوب در محل قتل که مختصرا بیان نموده: … در ساعت ۱۱:۰۱ دقیقه مورخ ۲۰۲۰/۰۳/۰۵ به وقت دوربین شخصی با پیراهن سبز و فسفری در وسط میدان در حال صحبت کردن با شخص دیگری که پیراهن کرم رنگ به تن داشت که ناگهان فرد جوان که هویت ایشان ا. اقا بزرگی می باشد. با دست ان فرد را که ع. ش. م. نام دارد. به سمت عقب هل داد که بلافاصله شخص دیگر از پشت سر ا. به سمت ایشان حمله ور شده وی را سمت عقب هل می دهد که بلافاصله ا. اقا بزرگی با دست راست یک عدد چاقو با تیغه حدودا ۳۰ سانتی متر از روی کمرش که داخل غلاف بود را بیرون کشیده که ابتدا با چاقو به کتف دست چپ اقای ع. م. ش. م. ضربه وارد می نماید. در این هنگام نفر دوم که ا. ش. م. است.مجددا به سمت ا. حمله ور شده و او را هل می دهد که ا. با تهدید چاقو به سمت وی حمله ور می شود. که ا. مقداری شن و خاک از روی زمین برداشته و به صورت ا. می پاشد که ناگهان ا. با چاقو به سمت ا. حمله ور شده و ضربه ای به سینه وی وارد می کند که ا. روی زمین افتاده و ا. از محل متواری می گردد. ( صفحه ۱۹ پرونده ) ۵ اظهارات شهود و مطلعین ( صفحه ۵۲ و ۵۳ ) ۶ اظهارات