اثر عدم رعایت تشریفات شکلی ازدواج زن ایرانی با مرد خارجی

خلاصهٔ رأی

، به خواسته صدورحکم بر اثبات رابطه زوجیت دائم میان خواهان و خوانده، به دادگستری شهرستان مشهد تقدیم داشته که رسیدگی به موضوع ، به شعبه چهل و یکم دادگاه عمومی خانواده آن شهرستان ارجاع گردیده و پرونده امر با ثبت به کلاسه بایگانی 932271 در مدار رسیدگی قرار گرفته است.

متن کامل

اثر عدم رعایت تشریفات شکلی ازدواج زن ایرانی با مرد خارجی Toggle navigation صفحه اصلی درباره ما درباره پژوهشگاه قوه قضائیه درباره پژوهشکده آرا تماس با ما دریافت نظرات و پیشنهادها عنوان: اثر عدم رعایت تشریفات شکلی ازدواج زن ایرانی با مرد خارجی پیام: عدم رعایت تشریفات قانونی و شکلی مربوط به ازدواج زن ایرانی با مرد تبعه خارج، مانع از صحت عقد و مخل اعتبار شرعی نکاح واقع شده میان زوجین -در فرض احراز وقوع آن- نیست. مستندات: شماره دادنامه قطعی : 9309985113602253 تاریخ دادنامه قطعی : 1395/02/28 گروه رأی : حقوقی آراء منتخب پرونده: شعبه دیوان عالی کشور شعبه دیوان عالی کشور مشخصات متن نتیجه تحلیلی کلید واژه ها نمایه قوانین مرتبط گردش پرونده عین عبارت چاپ متن متن تجمیعی پرونده قلم یکان ایران میترا ترافیک زر یاقوت تیتر رأی خلاصه جریان پرونده مندرجات اوراق پرونده قضایی پیشرو ،حکایت از آن دارد که :در تاریخ 1393/9/6 خانم م. د. ، دادخواستی به طرفیت آقای س.م.ن. ه. ، به خواسته صدورحکم بر اثبات رابطه زوجیت دائم میان خواهان و خوانده، به دادگستری شهرستان مشهد تقدیم داشته که رسیدگی به موضوع ، به شعبه چهل و یکم دادگاه عمومی خانواده آن شهرستان ارجاع گردیده و پرونده امر با ثبت به کلاسه بایگانی 932271 در مدار رسیدگی قرار گرفته است. خواهان به شرح دادخواست تقدیمی وضمن استناد به شهادت شهود توضیح داده است که مطابق دست نوشته عاقد محترم مرحوم ح. آرام و استشهادیه پیوستی که به امضای چند تن از افراد مورد اعتماد رسیده و عنداللزوم جهت اداء شهادت در محضر دادگاه آمادگی دارند خوانده محترم دعوی در مورخه 1381/10/25 این جانبه را به عقد شرعی و دائمی خود در آورده و مهریه بنده نیز تعداد 114 عدد سکه بهار آزادی تعیین شده است .متأسفانه، خوانده دعوی که تبعه افغانستان نیز محسوب می گردد اینجانبه را بدون دلیل موجه و قانونی و شرعی رها نموده و نسبت به انجام وظایف و تکالیف زناشویی استنکاف می ورزد و علی رغم مراجعات مکرر نه تنها رابطه زوجیت را انکار می کند بلکه از پرداخت مهریه این جانبه نیز امتناع می نماید . با عنایت به مراتب فوق و مستنداً به مواد 1062و 1082 قانون مدنی و مواد 198 و 515 قانون آیین دادرسی مدنی صدور حکم بر اثبات زوجیت مورد استدعاست . ضمناً در خصوص ترک انفاق و عدم ثبت واقعه ازدواج شکایتی علیه خوانده در شعبه 130 دادگاه جزایی مطرح شده است که منتهی به صدور قرار اناطه گردیده است .به ضمیمه دادخواست تقدیمی ، تصاویر مصدق شناسنامه و کارت شناسایی ملی خواهان ، سند فوت مرحوم ع. ه. تخت کش که ظاهراً همسر قبلی خواهان بوده و به تاریخ 1379/2/7 وفات یافته است ،گواهی مورخ 1383/8/9 عاقد (امام جماعت مسجد چهارده معصوم(ع)-) و استشهادیه ای که هفت نفر مسجل ذیل آن، ادعای خواهان در مورد ازدواج دائم با خوانده با مهریه 114 سکه بهار آزادی و نیز رها نمودن خواهان توسط خوانده به مدت حدود 10 سال و عدم انجام تکالیف قانونی و شرعی توسط خوانده در برابر خواهان را گواهی نموده اند ، ارائه شده است. همچنین تصویر اخطاریه مورخ 1393/7/24شعبه 130 دادگاه عمومی جزایی مشهد خطاب به خواهان که از او به عنوان شاکی خواسته شده است تا در جلسه رسیدگی مورخ 1393/9/4 آن دادگاه شرکت نماید نیز به ضمیمه دادخواست تقدیمی خواهان به دادگاه ارائه گردیده است . آقای م. الف. ، وکیل پایه یک دادگستری با ارائه وکالت نامه ، خود را به وکالت از طرف خواهان معرفی نموده است .نخستین جلسه رسیدگی دادگاه به تاریخ 1393/9/29 برگزار می شود .خواهان و وکیل وی در دادگاه حضور یافته اند . خوانده با وصف ابلاغ ،حاضر نشده و لایحه ای نیز به دادگاه نفرستاده است .وکیل خواهان در این جلسه اظهار داشته است که خواسته به شرح دادخواست تقدیمی است با این توضیح که خوانده دعوی در مورخه 81/10/25 موکله اینجانب را به عقد شرعی و دائمی خود درمی آورد و مهریه مشارالیها نیز تعداد 114 عدد سکه بهار آزادی تعیین می شود .مشارالیهما پس از عقد نکاح ،مدتی در ایران زندگی و سپس به لحاظ اینکه خوانده در کشور روسیه تاجر می باشد جهت زندگی به کشور روسیه عزیمت می نمایند. .مدت مدیدی است که خوانده محترم دعوی بدون دلیل وعذر شرعی ،موکله را بلاتکلیف رها نموده و از انجام تکالیف و وظایف شرعی و قانونی خود امتناع می ورزد و به لحاظ اینکه مشارالیه افغانی است دسترسی به وی نیز غیر ممکن است . دلایل اینجانب مبنی بر اثبات ادعای موکل عبارتند از 1- شهادت شهود که هم اکنون جهت ادای شهادت در محضر دادگاه حاضر گردیده اند 2-استشهادی که به امضای جمع زیادی از افرادی که کاملاً واقف به ازدواج مزبور هستند رسیده و عنداللزوم جهت ادای شهادت آمادگی دارند. 3- دست نوشته مورخ 1383/8/9 عاقد محترم مرحوم حاج آقای ح. الف. (قاضی اسبق دادگستری مشهد) 4- عکس های خانوادگی که موجود است .علیهذا صدور حکم مبنی بر اثبات زوجیت مورد استدعاست. ضمناً آقایان و خانم ها ه. ر. ، ع. ص. ، س. ب. ، ن. پ. و الف. د. به عنوان شاهد معرفی می گردند. دادگاه مرجوع الیه در همین جلسه با توجه به درخواست وکیل خواهان، از پنج نفر شهود تعرفه شده از سوی وی تحقیق به عمل آورده و اظهارات گواهان را در اوراق تحقیق درج و منعکس نموده است .خانم الف. د. ، احد از گواهان در شهادت خود اظهار داشته است که خواهرم درتاریخ 1381/10/25 با آقای ن. ه. ازدواج کرده و بعد از یک ماه به خارج از کشور -مسکو - رفتند و در آن جا از این آقا باردار شده که آقای سید ن. ه. خواهرم را وا دار به سقط جنین کردند وبعد از مدتی به ایران برگشتند و این آقا دیگر هیچ وقت ،حتی به دیدن خواهرم نیامد و ایشان را کاملاً ترک کردند . آقای ه. ر. ، گواه دیگر خواهان در شهادت خود گفته است که این جانب ه. ر. شاهد عقد آقای سید ن. ه. با خانم م. د. در سال 81 بودم و عاقد حاج آقای ح. الف. بود در ضمن خانم د. مستاجر ما بودند بعد از مدت یک ماه از منزل ما مهاجرت به کشور روسیه کردند و بنده اطلاع دیگری ندارم . سومین گواه، آقای ع. ص. نیز در گواهی خود اظهار داشته است اینجانب به عنوان شاهد عقد خانم م. د. و آقای سید ن. ه. در سال 1381 بوده ام که در این عقد ، مهریه یکصد و چهارده سکه بهار آزادی تعیین شد. بعد از یک ماه پس از عقد نامبرده به همراه همسر ایشان عازم کشور روسیه شدند که اینجانب نیز به همراه خانواده به مدت یک سال همراه ایشان بودیم . در طول این مدت خانم د. باردار نیز شدند که به اصرار آقای ن. ه. اقدام به سقط جنین کردند . پس از برگشت به ایران علی رغم همسر بودن ایشان و طلاق نگرفتن ولی آقای ن. از آن تاریخ به بعد هیچ مسئولیتی را به عنوان همسر تقبل نکرده و ترک انفاق کرده اند .گواه چهارم ،خانم س. ب. نیز در شهادت خودگفته است این جانب س. ب. در تاریخ 81/10/25 با حضور خواهر و داماد و دوست ایشان شاهد عقد این خانم با سیدن. ه. بودم و شاهد این بودم که مدت یک ماه یا دو ماه ایران بودند و بعد از آن به خارج رفتند و مدت 12 سال است که از ایشان خبری نبود . پنجمین و آخرین گواه ،خانم ن. پ. نیز در گواهی خود اظهار داشته است که اینجانب شاهد عقد و ازدواج خانم م. د. و س.م.ن. ه. در نزد آقای ح. آرام بودم که آقای ح. الف.به صورت دائم عقد ایشان را جاری و مهریه 114 عدد سکه بهار آزادی تعیین شد و بعد از یک ماه پس از عقد آقای م. ن. ه. خانم م. د. را به روسیه جهت اقامت برد . ناگفته نماند خانم م. د. از شوهرش در مسکو حامله گردیده که با اصرار شوهرش بچه اش را سقط نموده و مدت زیادی هم می گذرد که از شوهرش خبری نیست .پس از برگزاری جلسه رسیدگی فوق الذکر، دادگاه از دفتر خواسته است تا به خوانده دعوی اخطار نماید که جهت ملاحظه اظهارات شهود و اخذ توضیح در دادگاه حاضر شود. اخطاریه دادگاه در تاریخ 1393/10/7 به نحو قانونی به خوانده ابلاغ گردیده ، اما لایحه ای از خوانده در پرونده مشهود نیست و اوراق پرونده تا زمان صدور رأی بدوی نیز حکایتی از حضور خوانده در دادگاه ندارد. در این مرحله دادگاه پرونده استنادی کلاسه 930601مطروحه در شعبه 130 دادگاه عمومی جزایی مشهد را از مرجع مربوط مطالبه نموده است . پرونده استنادی مزبور واصل شده و محتویات آن مورد ملاحظه دادگاه قرار گرفته اما دادگاه استخراج اوراق ضروری پرونده مزبور و تهیه تصویر از آنها و ضبط تصاویر اوراق پرونده استنادی در پرونده حاضر اکتفا نموده و صورت جلسه ای که حکایت از انعکاس خلاصه مفید پرونده استنادی در پرونده مطروحه مربوط به دعوی اثبات زوجیت باشد در پرونده مشاهده نمی شود. مستفاد از مندرجات تصاویر اوراق پرونده استنادی کلاسه 930601مطروحه در شعبه130 دادگاه عمومی جزای مشهد آن است که خانم م. د. با وکالت آقای م. الف. ،شکایتی علیه آقای س.م.ن. ه. مبنی بر ترک انفاق شاکیه از سال 1382 و عدم ثبت رسمی واقعه ازدواج فی مابین ، مطرح نموده که پس از سیر مراحل تحقیق مقدماتی و دادسرایی پرونده حسب ظاهر ،با صدور قرار مجرمیت و کیفرخواست به دادگاه های عمومی جزایی ارسال و رسیدگی به موضوع به شعبه 130 آن دادگاه ارجاع شده است و دادگاه مرجوع الیه به موجب دادنامه شماره 580- 93مورخ 1393/9/4 به این استدلال که متهم-آقای س.م.ن. ه. - منکر وقوع عقد ازدواج فی مابین خود و شاکیه گردیده و از طرفی ، شاکیه نیز از ارائه اصل سند نکاحیه (اعم از عادی و غیره) بنا به دلایل ، اظهار عجز نموده و در وضعیت موجود، اختلاف در اصل نکاح و زوجیت محرز است و رسیدگی به آن از خصایص و صلاحیت محاکم خانواده و طرح دعوی جداگانه ای می باشد و چون ادامه رسیدگی به دعوی مطروحه منوط به اثبات زوجیت طرفین دعوی است لذا با استناد به ماده 13 قانون آیین دادرسی کیفری قرار اناطه صادر کرده است و شاکیه را مکلف نموده تا ظرف یک ماه موضوع را دردادگاه صالح پیگیری و گواهی آن را به دادگاه جزایی ارائه نماید درغیراین صورت آن دادگاه وفق مقررات تصمیم مقتضی را اتخاذ خواهد نمود سرانجام دادگاه مرجوع الیه در مورد دعوی اثبات زوجیت ،در تاریخ 1393/12/16 محتویات پرونده را مورد ملاحظه قرار داده و آن گاه ، ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه غیابی شماره 3784- 93 مورخ 1393/12/21پس از ذکر مقدمه ای مشتمل بر معرفی طرفین و مفاد خواسته خواهان و چگونگی اقامه دعوی و بیان خلاصه ای از اظهارات خواهان، با این استدلال که در تحقیقات معموله از شهود و گواهان تعرفه شده از ناحیه خواهان و نیز عکس های خانوادگی مجموعاً دلالت بر صحت ادعای داشته و خوانده با ابلاغ قانونی وقت در دادگاه حاضر نشده و ایراد و دفاعی به عمل نیاورده است ، دعوی خواهان را وارد و ثابت تشخیص داده و با استناد به مواد 1257 و 1258 قانون مدنی حکم بر اثبات رابطه زوجیت دائم فی مابین خانم م. د. و آقای س.م.ن. ه. از تاریخ 1381/10/25 با مهریه تعداد 114 عدد سکه طلا ی بهار آزادی صادر نموده است . دادنامه غیابی فوق الذکر در تاریخ 1394/1/18 به نحو قانونی به خوانده دعوی ابلاغ گردیده و نام برده توسط وکیل خوانده-آقای ر. س. ، وکیل پایه یک دادگستری-در تاریخ 1394/3/5 با تقدیم دادخواست به دفتر دادگاه نخستین ، نسبت به دادنامه مذکور اعتراض و واخواهی نموده است. وکیل واخواه به شرح دادخواست واخواهی توضیح داده است که موکل تبعة کشور افغانستان می باشد و واخواه (واخوانده، صحیح است . عضو ممیز.) فردی ایرانی است و طبق قانون ، ازدواج ایرانی با اتباع خارجه بدون اذن دولت جمهوری اسلامی ایران ممنوع می باشد و ادعای ازدواج وا خوانده ،با موکل بدون اذن دولت جمهوری اسلامی بوده لذا قابلیت استماع نداشته و ندارد. خانم د. مبنای ادعای خود را شهادت شهود قرارداده بدون اینکه عقدنامه ای پیوست نماید. مگر امکان دارد عقدی خوانده شود ولو عادی ولی به صورت مکتوب ثبت و ضبط نشود. علت سکوت 12ساله خانم د. و عدم طرح دعوی اعم از حقوقی و کیفری به جهت ثبت ، اثبات ازدواج ، نفقه ، مهریه و ... چه بوده است . شهادت شهود با یکدیگر همخوانی ندارد ضمن آنکه موکل هیچ یک از شهود را نمی شناسد و اصولاً منکر ازدواج با خانم واخوانده می باشد .عاقد هیچ گاه شهادتش در محضر دادگاه محترم استماع نشده در دست نوشته ای که به وی منتسب گشته ، خود شهادتش را شهادت شهود بیان نموده و وی بیان کرده با شهادت شهود برای من محرز شد عقد توسط بنده خوانده شده .احد از شهود در پرونده کلاسه 930601/ 130 دادگاه عمومی مشهد صراحتاً بیان داشته موکل وا خوانده را در سال 82 یک طرفه طلاق داده لذا بر فرض صحت شهادت دعوی قابلیت استماع ندارد النهایه با عنایت به مطالب فوق الذکر تقاضای نقص دادنامه را دارد.سایر دفاعیات در جلسه رسیدگی بیان خواهد شد .در جلسه مقرر رسیدگی مورخ 1394/3/31 دادگاه نخستین که با هدف رسیدگی به دعوی واخواهی زوج خوانده برگزار گردیده ،وکلای طرفین و شخص زوجه واخوانده در دادگاه حضور یافته اند . وکیل زوج واخواه در این جلسه ، اعتراض و واخواهی را به شرح دادخواست تقدیمی اعلام و صدور حکم شایسته را از دادگاه تقاضا نموده است وکیل زوجه واخوانده نیز در جلسه رسیدگی مزبور در پاسخ به اعتراض و واخواهی وکیل زوج اظهار داشته است که مطابق نظر علمای حقوق، عدم اذن دولت در ازدواج موکله با واخواه به عنوان فرد خارجی به هیچ وجه جزء ارکان صحت عقد نکاح نمی باشد بنابراین عدم تنفیذ عقد نکاح از ناحیه دولت موجب بطلان عقد نکاح نخواهد شد بلکه به محض جاری شدن صیغه عقد نکاح ، رابطه زوجیت محقق خواهد شد . نظریه کمیسیون نشست قضایی مندرج در مجموعه نشست های قضایی در بحث تابعیت صفحات 333 و 334 مؤید این موضوع است و رویه قضایی نیز این گونه است.شهادت شهود به عنوان یکی از مهم ترین ادله اثبات دعوی مثبت ادعای موکله است و در این خصوص تعداد شش تن از شهود (پنج تن صحیح است . عضو ممیز)صراحتاً اظهارات خود را در محضر دادگاه بیان نموده اند و برخلاف ادعای وکیل محترم واخواه به ه